Trong hành trình phát triển, Quảng Ninh kiên định tư duy nhất quán và đột phá: Lấy văn hóa và con người làm nền tảng, sức mạnh nội sinh tạo động lực cho tăng trưởng nhanh, bền vững. Từ những chủ trương đúng đắn và sự đồng thuận xã hội cao, hệ giá trị văn hóa, con người Quảng Ninh từng bước được định hình rõ nét, lan tỏa sâu rộng trong đời sống xã hội. Không dừng lại ở việc khơi dậy và xác lập vị thế của văn hóa trong chiến lược phát triển, Quảng Ninh bước vào giai đoạn mới với yêu cầu cao hơn là khai thác hiệu quả các giá trị và tài nguyên di sản, văn hóa, cùng những phẩm chất đặc trưng của con người Quảng Ninh, qua đó thúc đẩy phát triển kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa, nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững trong giai đoạn phát triển mới.
Di sản Yên Tử vươn tầm
Sau nhiều năm nỗ lực, vượt qua nhiều gian nan, khó khăn trong việc xây dựng và bảo vệ hồ sơ ghi danh, Quần thể di tích – danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc (tỉnh Quảng Ninh, Bắc Ninh, TP Hải Phòng) đã chính thức được UNESCO công nhận là Di sản văn hoá thế giới vào ngày 12/7/2025, trở thành Di sản thế giới thứ 9 của Việt Nam. Với Quảng Ninh, đây là di sản thế giới thứ 2, nối tiếp sau di sản thiên nhiên Vịnh Hạ Long được công nhận lần đầu từ năm 1994.
Việc ghi danh này khẳng định sự đánh giá cao của quốc tế đối với giá trị di sản và tư tưởng nhân văn tốt đẹp của Phật giáo Trúc Lâm, cũng như những nỗ lực của các địa phương trong gìn giữ, bảo vệ di sản. Theo đánh giá của UNESCO thì Quần thể Di tích và Danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc, với nội dung trọng tâm là về Phật giáo Trúc Lâm vốn được các vua Trần, đặc biệt là Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập vào thế kỷ XIII – mang đến một đóng góp độc đáo và bền bỉ cho di sản văn hóa và tâm linh của nhân loại.
Được khởi nguồn từ vùng núi thiêng Yên Tử, Phật giáo Trúc Lâm đại diện cho một hệ thống triết lý và tâm linh tổng hòa, dung hợp Phật giáo Đại thừa với đạo lý Nho giáo, vũ trụ quan Lão giáo và tín ngưỡng bản địa của người Việt. Điều này hoàn toàn phù hợp với mục tiêu cốt lõi của UNESCO trong việc đề cao những giá trị chung của nhân loại về hòa bình, hòa giải và chung sống hài hòa – đặc biệt trong bối cảnh khủng hoảng toàn cầu hiện nay.
Thông qua hệ thống các chùa chiền, am thất, tuyến hành hương, văn bia, mộc bản và các địa điểm linh thiêng được bảo tồn tốt trải dài từ Yên Tử đến Vĩnh Nghiêm và Côn Sơn – Kiếp Bạc, quần thể di sản theo chuỗi này phản ánh đầy đủ các giai đoạn phát triển của Phật giáo Trúc Lâm: từ khi sáng lập đến khi được thể chế hóa, rồi đến các giai đoạn phục hưng và truyền thừa tiếp nối. Những địa điểm này, được hình thành qua hàng thế kỷ tu tập và hành hương nhiệt thành của con người, vẫn là những trung tâm tôn giáo đầy sức cuốn hút và điểm đến hành hương quan trọng, khẳng định giá trị văn hóa và tâm linh sống động của truyền thống này của cộng đồng người Việt Nam cả ở trong nước, hải ngoại.
Để có kết quả đầy tự hào này, các địa phương trong vùng di sản, đặc biệt là tỉnh Quảng Ninh đảm nhận vai trò chủ trì xây dựng hồ sơ di sản, đã nỗ lực, quyết tâm rất cao trong nhiều năm, nhất là từ năm 2020 trở lại đây. Bởi lẽ, hồ sơ di sản là hồ sơ đề cử dạng chuỗi đầu tiên ở Việt Nam với các điểm di tích nằm trên địa bàn rộng lớn có địa hình đồi núi, sông suối phức tạp. Quá trình xây dựng hồ sơ cũng là trong bối cảnh dịch Covid-19 diễn biến phức tạp, gây ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình khảo sát, nghiên cứu, lấy ý kiến của các chuyên gia trong nước và quốc tế.
Quá trình thẩm định, xét duyệt, bảo vệ hồ sơ ở phạm vi quốc tế cũng vô cùng gian nan, thử thách, thậm chí phải đối mặt với khuyến nghị “trả lại hồ sơ” ngay trước Kỳ họp lần thứ 47 của Ủy ban Di sản thế giới. Với sự ủng hộ của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, sự chung tay vào cuộc của các bộ, ban, ngành, đơn vị liên quan và quyết tâm cao, không từ bỏ, đoàn công tác do tỉnh Quảng Ninh chủ trì đã bằng nhiều cách để vận động, thuyết phục và giành được sự ủng hộ tuyệt đối của các chuyên gia quốc tế, các nước tham gia kỳ họp đối với hồ sơ di sản.
Về với Yên Tử trong dịp Quảng Ninh tổ chức lễ công bố giá trị nổi bật toàn cầu của di sản, ông Jonathan Baker, Trưởng đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam đã bày tỏ: UNESCO ghi nhận giá trị của Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc vì di sản này lan tỏa giá trị của hòa bình và thấu hiểu. Phật giáo Trúc Lâm được sáng lập tại đây, trải qua hàng thế kỷ đã để lại những minh chứng sống động và vẫn còn được duy trì, tồn tại cho đến ngày nay và đang đóng vai trò quan trọng với Việt Nam và thế giới. Và hơn thế, đó còn là một niềm tin quốc gia. Khi chúng ta đặt hai phương diện đó cạnh nhau, đã khiến di sản trở nên đặc biệt, đồng thời tạo ra tầm văn hóa. Bên cạnh đó, di sản cũng thể hiện sự hòa hợp với thiên nhiên. UNESCO vui mừng được ghi danh di sản, chúng tôi cũng mong muốn được phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương để cùng nhau bảo tồn di sản tuyệt vời này.
Giờ đây, Yên Tử được cả thế giới biết đến. Vai trò, vị thế của di sản được nâng cao trên trường quốc tế cũng đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để bảo tồn và phát huy giá trị di sản một cách bền vững. Chia sẻ với phóng viên, bà Nguyễn Thị Hạnh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh, nhấn mạnh: Niềm vinh dự, tự hào luôn đi cùng với trách nhiệm. Quảng Ninh sẽ tiếp tục xây dựng và triển khai Đề án bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di sản, nhằm bảo đảm tính bền vững, lan tỏa sâu rộng giá trị di sản. Chúng tôi cũng sẽ tăng cường liên kết với Hải Phòng, Bắc Ninh nhằm xây dựng một không gian di sản thống nhất, triển khai đồng bộ các biện pháp để bảo tồn và phát huy giá trị của Quần thể di sản Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc theo đúng tinh thần Công ước Di sản thế giới gắn với phát triển bền vững, góp phần tích cực trong quảng bá vẻ đẹp đất nước và con người Việt Nam đến với thế giới.
Điểm nhấn từ các sự kiện đặc sắc
Kế thừa thành tựu năm 2025, đời sống văn hóa trên địa bàn tỉnh năm 2026 tiếp tục hứa hẹn nhiều sự kiện quy mô lớn, có chiều sâu nội dung, tạo dấu ấn rõ nét, góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất Quảng Ninh giàu truyền thống, năng động và hội nhập.
Ngay trong đêm cuối cùng của năm 2025, một chương trình mang tính điểm nhấn là Countdown chào năm mới 2026 đã diễn ra tại Quảng trường 30/10 với sức hút lên đến gần 50.000 người. Đại nhạc hội chào năm mới 2026 với chủ đề “Kỷ luật – Đồng tâm kiến tạo tương lai” kéo dài 180 phút, kết hợp biểu diễn nghệ thuật, âm nhạc điện tử, công nghệ trình chiếu hiện đại và pháo hoa tầm cao đã tạo sức hút mạnh mẽ với du khách trong và ngoài tỉnh.
Không chỉ Countdown chào năm mới mà trước đó, trong năm 2025, Quảng Ninh đã tổ chức nhiều sự kiện văn hóa mang tính điểm nhấn, được đầu tư bài bản cả về quy mô, nội dung và phương thức tổ chức với sự tham gia của nhiều nghệ sĩ, ca sĩ nổi tiếng. Tổng cộng có 10 chương trình nghệ thuật quy mô lớn góp phần thúc đẩy phát triển du lịch, dịch vụ và công nghiệp văn hóa. Có thể kể ra các chương trình như: Kỷ niệm 70 năm Ngày tiếp quản Vùng mỏ, chào mừng chính quyền hai cấp, công bố giá trị nổi bật toàn cầu của Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới, chào mừng 80 năm Quốc khánh, chào mừng thành công Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XVI, 2 concert “Hạ Long Concert 2025” và “Quảng Ninh – Đất Mỏ anh hùng” .
Theo báo cáo đánh giá của Sở VH,TT&DL, riêng 2 concert trong tháng 10 và tháng 11 đã tạo được sức hút và dư âm lớn, đạt hiệu quả cao về nghệ thuật, truyền thông và lan tỏa xã hội. Cả 2 chương trình thu hút trên 61.000 khán giả trực tiếp. Đặc biệt, các chương trình đều kết hợp hài hòa giữa bảo tồn, phát huy giá trị di sản với sáng tạo, ứng dụng công nghệ số, từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa.
Bên cạnh đó là các sự kiện văn hoá, lễ hội như: Lễ hội xuân Yên Tử, Tuần Du lịch hè gắn với Carnaval Hạ Long, Festival Áo dài Quảng Ninh, Lễ hội “Yên Tử – Sắc thu thiền định”, Festival Yên Tử, Hội Hoa sở, Hội mùa vàng… tiếp tục là sự kiện văn hóa quy mô lớn, tăng cường ứng dụng công nghệ trình diễn hiện đại, được tổ chức theo hướng kể chuyện bằng nghệ thuật.
Năm 2025 cũng là năm chẵn kỷ niệm nhiều sự kiện lịch sử đặc biệt. Các chương trình nghệ thuật chính luận, sân khấu hóa kỷ niệm các ngày lễ lớn được dàn dựng công phu, thể hiện sinh động truyền thống cách mạng, tinh thần đoàn kết và khát vọng phát triển của Vùng mỏ.
Ngành văn hoá Quảng Ninh đã tích cực lập nhiều hồ sơ xếp hạng các cấp, chủ trì xây dựng và phối hợp bảo vệ thành công Hồ sơ “Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc” và được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới. Đây có thể coi là sự kiện nổi bật nhất trong năm 2025, đưa Quảng Ninh thành tỉnh sở hữu cả di sản thiên nhiên thế giới và di sản văn hoá thế giới. Ngay sau đó, Quảng Ninh tổ chức chương trình nghệ thuật “Thanh âm Yên Tử – Di sản ngàn đời” công bố quyết định của UNESCO vào tháng 8/2025 và phối hợp với tỉnh Bắc Ninh và TP Hải Phòng tổ chức chương trình “Miền thiêng di sản – Toả sáng hào quang” đón nhận bằng Di sản thế giới vào tháng 12/2025.
Theo báo cáo của Sở VH,TT&DL, nhìn chung, các hoạt động diễn ra đảm bảo an toàn, tiết kiệm, hiệu quả, không xảy ra các vấn đề gây mất an ninh, an toàn xã hội. Các sự kiện văn hóa mang tính điểm nhấn trong năm 2025 đã góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của nhân dân, thúc đẩy phát triển du lịch, dịch vụ, đồng thời khẳng định vai trò của văn hóa như một nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển bền vững.
Nhìn lại để bước tiếp mạnh mẽ hơn. Các sự kiện năm 2025 là nền tảng, là kinh nghiệm quý và là bệ phóng cho hoạt động của năm 2026. Hàng loạt sự kiện văn hóa, giải trí, lễ hội đặc sắc sẽ được tổ chức đồng loạt, tạo không khí sôi động trong năm mới. Bên cạnh các sự kiện thường niên, năm 2026, Quảng Ninh sẽ đăng cai Ngày thơ Việt Nam, thu hút hàng trăm nhà thơ, nghệ sĩ ngâm thơ trong nước về tham dự; Liên hoan Phát thanh toàn quốc lần thứ 17 dự kiến có khoảng 800 đại biểu tham gia v.v.
Với định hướng đúng đắn, cách làm sáng tạo và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, Quảng Ninh đang từng bước xây dựng thương hiệu văn hóa đặc trưng, đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của đất nước. Bà Nguyễn Thị Thanh Thủy, Phó Giám đốc Sở VH,TT&DL, cho biết: Thời gian tới, Quảng Ninh sẽ tổ chức thêm các chương trình văn hóa, nghệ thuật đặc sắc, để không chỉ mang đến những món ăn tinh thần hấp dẫn cho người dân mà còn tạo động lực kích cầu du lịch, từng bước xây dựng thương hiệu điểm đến của các sự kiện quy mô, hoành tráng, mang tầm quốc tế.
Khơi dậy khát vọng đổi mới, sáng tạo
Sau 2 năm thực hiện Nghị quyết số 17-NQ/TU (ngày 30/10/2023) của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh trở thành nguồn lực nội sinh, động lực cho phát triển nhanh, bền vững, những nền tảng quan trọng đã được hình thành. Đây chính là tiền đề để Quảng Ninh bước sang năm mới với tâm thế chủ động, tự tin, tiếp tục phát huy chiều sâu các giá trị văn hóa, khơi dậy mạnh mẽ khát vọng cống hiến, tinh thần đổi mới, sáng tạo của con người Quảng Ninh, đóng góp vào công cuộc phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh.
Theo đó, không gian di sản và văn hóa của tỉnh ngày càng được mở rộng và nâng tầm. Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới mở ra cơ hội đặc biệt để di sản được thế giới biết đến, tôn vinh và bảo vệ. Từ đây, Quảng Ninh có thêm điều kiện phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch văn hóa – tâm linh, du lịch trải nghiệm gắn với bảo tồn bền vững.
Hệ giá trị con người Quảng Ninh với những phẩm chất: “Bản lĩnh – Tự cường – Kỷ cương – Đoàn kết – Nghĩa tình – Hào sảng – Sáng tạo – Văn minh” đang từng bước được cụ thể hóa trong đời sống xã hội, trong hành vi ứng xử của mỗi cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp và cộng đồng. Tỉnh đã hoàn thiện “Bộ quy tắc ứng xử”, bổ sung quy định về chuẩn mực văn hóa doanh nhân, văn hóa trong trường học. Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” lan tỏa rộng khắp, sôi nổi và hiệu quả, bản sắc văn hóa các dân tộc được gìn giữ và phát huy.
Nhận thức rõ con người là trung tâm, chủ thể, nguồn lực và mục tiêu của phát triển, Quảng Ninh tiếp tục ưu tiên các chính sách thúc đẩy phát triển toàn diện y tế, giáo dục, đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, bám sát tinh thần chỉ đạo theo Nghị quyết số 71-NQ/TW (ngày 22/8/2025) của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Nghị quyết số 72-NQ/TW (ngày 9/9/2025) về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Trong bối cảnh mới, tỉnh đã triển khai hàng loạt đề án lớn như: “Nâng cao chỉ số HDI giai đoạn 2024-2025, định hướng 2030”, “Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn minh cho học sinh, sinh viên”, “Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2026-2030”… Đặc biệt, tỉnh đã ban hành chính sách riêng đảm bảo an sinh xã hội, chăm sóc người có công, người cao tuổi, người khuyết tật, đối tượng yếu thế; hỗ trợ giáo dục, BHYT…
Phát triển văn hóa, con người, xây dựng nền văn hóa giàu bản sắc, bảo tồn và phát huy giá trị di sản tiếp tục được xác định là một trong 5 nhiệm vụ trọng tâm và 3 khâu đột phá của nhiệm kỳ 2025-2030. Tiếp nối thành công từ loạt sự kiện văn hóa, du lịch quy mô lớn năm 2025 như: Hạ Long Concert 2025, Concert “Quảng Ninh – Đất mỏ anh hùng”; các chương trình “Vịnh pháo hoa”, nhạc nước “Halo Bay Show”; Liên hoan ẩm thực, Hội chợ OCOP; Giải Marathon quốc tế Di sản Hạ Long; Lễ hội mùa thu Yên Tử… năm 2026 Quảng Ninh tiếp tục đầu tư phát triển một số ngành công nghiệp văn hóa, sản phẩm văn hóa chủ lực có trọng tâm, trọng điểm gắn với bảo tồn và phát huy giá trị di sản, di tích văn hóa, lịch sử.
Trong đó, tập trung phát triển Di sản – Kỳ quan thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long, Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc; phát triển du lịch khu vực vịnh Bái Tử Long, các khu du lịch quốc gia Trà Cổ, Vân Đồn – Cô Tô. Đồng thời, tập trung quy hoạch, triển khai đầu tư xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng chất lượng cao, đồng bộ phục vụ phát triển dịch vụ văn hóa, nhất là công nghiệp văn hóa và tổ chức các sự kiện đẳng cấp quốc tế trên địa bàn đặc khu Vân Đồn và khu vực đô thị trọng điểm; xây dựng Quảng Ninh là trung tâm về văn hóa, thể thao trọng điểm gắn với các đô thị quan trọng của quốc gia và vùng…
Thực tiễn đang cho thấy, khi văn hóa và con người được đặt đúng vị trí trong chiến lược phát triển, Quảng Ninh có đủ điều kiện, thời cơ và niềm tin để tiếp tục tạo bứt phá mới. Đầu tư cho văn hóa, con người không chỉ bồi đắp hệ giá trị tinh thần, mà còn góp phần định hình diện mạo một Quảng Ninh với “Thiên nhiên tươi đẹp – Văn hóa đặc sắc – Xã hội văn minh – Hành chính minh bạch – Kinh tế phát triển – Nhân dân hạnh phúc”, hiện thực hóa mục tiêu trở thành tỉnh kiểu mẫu, giàu đẹp, văn minh, hiện đại, hạnh phúc.
