Nằm tĩnh lặng trên lưng chừng núi Đạm Thủy (phường Đông Triều, Quảng Ninh), Chùa – Quán Ngọc Thanh là quần thể kiến trúc nơi Đạo Giáo (Quán) và Phật Giáo (Chùa) cùng song hành, hòa quyện cùng nhau. Với tên chữ là Linh Khánh Tự và Ngọc Thanh Quán, nơi đây từng là trung tâm Đạo giáo lớn mạnh bậc nhất xứ Đông xưa, đồng thời là chốn tùng lâm tu tiên huyền bí của các bậc đạo sĩ Đại Việt xuyên suốt các triều đại Lý, Trần, Lê. Vẻ đẹp ấy đã sớm đi vào tâm thức dân gian qua những câu ca đầy hoài niệm: “Bình Lục có núi con rùa Trông sang Đạm Thuỷ có Chùa Ngọc Thanh”.
Khi bước chân đến Chùa Quán Ngọc Thanh là bước vào một không gian đậm đặc hơi thở lịch sử. Đây không chỉ là nơi tu hành thanh tịnh mà còn là nơi có Hy Lăng – nơi an nghỉ của hai vị hoàng đế nhà Trần: Trần Duệ Tông và Trần Thuận Tông. Cũng chính nơi đây Hồ Quý Ly đã ép vua Trần Thuận Tông phải rời bỏ ngai vàng để xuất gia tu đạo. Đến thời Hậu Lê, danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi trong một lần ghé thăm nơi đây đã không kìm được xúc động mà để lại bài thơ “Đề quán Ngọc Thanh” bất hủ lưu truyền đến muôn đời.
Đặc biệt, một trong những điểm nhấn khiến giới khảo cổ và du khách tò mò chính là chiếc giếng cổ hình phễu độc đáo. Không đơn thuần là nguồn nước sinh hoạt, chiếc giếng này được xưng tụng là “huyệt đan sa” – nơi tụ hội linh khí đất trời. Theo quan niệm Đạo giáo, đây là vị trí đắc địa để đặt lò bát quái luyện linh đơn, cung cấp nguồn nước tinh khiết nhất cho các đạo sĩ. Phát hiện này không chỉ khẳng định giá trị phong thủy của Ngọc Thanh mà còn giúp các nhà khoa học xác định chính xác vị trí nguyên thủy của di tích sau hàng thế kỷ bị vùi lấp bởi bụi thời gian.
Sau nhiều năm thăng trầm binh lửa, Chùa – Quán Ngọc Thanh đã được tu bổ, tôn tạo lại xứng tầm với tầm vóc, giá trị trong lịch sử. Nơi đây hôm nay hiện ra với vóc dáng oai nghiêm, sừng sững giữa núi non Đạm Thuỷ phảng phất đâu đó nét uy nghiêm, tráng lệ của một trung tâm Đạo giáo nổi danh một thời của quốc gia Đại Việt.
Lễ hội Chùa – Quán Ngọc Thanh năm 2026 sẽ được tổ chức vào 9h00 ngày 06 tháng 04 (tức ngày 19 tháng 02 năm Bính Ngọ). Lễ hội không chỉ là dịp tri ân các bậc tiền nhân, mà còn góp phần gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa, tâm linh đặc sắc của vùng đất Đông Triều; đồng thời thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương về chiêm bái, vãn cảnh, tìm về không gian linh thiêng giữa núi non Đạm Thủy.
