Ngày 16/5, tại TP Hà Nội, Ban Chỉ đạo xây dựng hồ sơ Di sản Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc đã tổ chức hội nghị tổng kết công tác xây dựng hồ sơ khoa học Quần thể Di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc trình UNESCO công nhận là Di sản thế giới.
Dự hội nghị có các đồng chí: Nguyễn Minh Vũ, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao; Hoàng Đạo Cương, Thứ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, Trưởng Ban Chỉ đạo xây dựng hồ sơ Yên Tử; lãnh đạo Ủy ban Văn hoá và Xã hội của Quốc hội, các tỉnh, thành phố, các chuyên gia, nhà khoa học.
Về phía tỉnh Quảng Ninh có các đồng chí: Quản Minh Cường, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh; Nguyễn Hồng Dương, Ủy viên BTV Tỉnh ủy, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy; Nghiêm Xuân Cường, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh; Nguyễn Thị Hạnh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh; lãnh đạo các sở, ban, ngành, địa phương liên quan của tỉnh.
Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, ngày 5/6/2020, tỉnh Quảng Ninh chủ trì, phối hợp với Bắc Giang và Hải Dương (nay là Bắc Ninh và Hải Phòng) triển khai xây dựng hồ sơ khoa học Quần thể Di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc trình UNESCO công nhận là Di sản thế giới. Đây là hồ sơ di sản liên tỉnh đầu tiên của Việt Nam có quy mô rộng lớn, trải dài trên 3 tỉnh, 7 huyện, gồm 214 điểm di tích thuộc 6 khu di tích quốc gia đặc biệt.
Trong suốt 5 năm triển khai, mặc dù gặp nhiều khó khăn do dịch COVID-19 và đặc thù di sản trải rộng, nhiều dấu tích chỉ còn dưới dạng khảo cổ, song với sự chỉ đạo của Trung ương, sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành, địa phương cùng sự tham gia của hàng trăm chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước, hồ sơ đã được xây dựng công phu, bài bản. Hàng loạt đề tài nghiên cứu, hội thảo quốc tế, khảo sát thực địa, khai quật khảo cổ, nghiên cứu lịch sử, văn hóa, địa chất, đa dạng sinh học được triển khai nhằm làm rõ giá trị nổi bật toàn cầu của di sản. Hồ sơ chính thức được hoàn thiện và nộp UNESCO ngày 26/1/2024 với hơn 5.000 trang tài liệu cùng hệ thống bản đồ, ảnh tư liệu, video và kế hoạch quản lý di sản.
Sau quá trình thẩm định nghiêm ngặt của ICOMOS, cùng nhiều hoạt động vận động ngoại giao, học thuật và bảo vệ hồ sơ ở tầm quốc tế, ngày 12/7/2025, tại Kỳ họp lần thứ 47 của Ủy ban Di sản thế giới tổ chức tại Paris (Pháp), UNESCO đã chính thức ghi danh Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc là Di sản văn hóa thế giới. Hồ sơ Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc trở thành hồ sơ hiếm hoi nhận được sự phát biểu đồng thuận của toàn bộ 21 quốc gia thành viên. Tất cả đều thống nhất đánh giá cao giá trị đặc biệt của di sản.
Hồ sơ được thông qua với 12 điểm/cụm di tích và 2 tiêu chí đề cử số 3 và số 6. Đây là di sản thế giới thứ 9 và cũng là di sản thế giới liên tỉnh thứ 2 của Việt Nam, sau di sản Vịnh Hạ Long – quần đảo Cát Bà trên địa bàn 2 địa phương Quảng Ninh và Hải Phòng.
Phát biểu tại hội nghị, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ, các chuyên gia, nhà khoa học và Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Quảng Ninh đều đánh giá cao sự chuẩn bị công phu, nghiêm túc, khoa học của hồ sơ di sản; đồng thời khẳng định đây là một trong những hồ sơ di sản có chất lượng cao, thể hiện rõ chiều sâu lịch sử, văn hóa và giá trị nổi bật toàn cầu của Thiền phái Trúc Lâm. Các ý kiến cũng nhấn mạnh, việc được UNESCO ghi danh là thành tựu rất lớn, khẳng định vị thế, giá trị của di sản Việt Nam trên trường quốc tế; song đây mới chỉ là bước khởi đầu trong hành trình dài bảo tồn và phát huy giá trị di sản một cách bền vững. Trong thời gian tới, các địa phương cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, tổ chức quốc tế và cộng đồng để thực hiện tốt công tác quản lý, bảo tồn các giá trị của di sản; đồng thời phát huy hiệu quả giá trị văn hóa, lịch sử, cảnh quan và tâm linh của Quần thể Di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc gắn với phát triển du lịch bền vững, giáo dục truyền thống, quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới.
Phát biểu tại hội nghị, đồng chí Quản Minh Cường, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh, khẳng định: Việc UNESCO ghi danh Quần thể Di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc là Di sản thế giới là niềm vinh dự, tự hào to lớn không chỉ của các địa phương mà còn của cả quốc gia. Kết quả này đạt được là nhờ sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của Trung ương, sự phối hợp trách nhiệm, hiệu quả của các bộ, ngành, địa phương cùng tâm huyết, trí tuệ của đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế. Đồng thời, đây cũng là bài học kinh nghiệm quý báu trong công tác nghiên cứu, thu thập tài liệu, xây dựng và hoàn thiện hồ sơ đối với các di sản khác của Việt Nam trong thời gian tới.
Đồng chí khẳng định, Quảng Ninh sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các địa phương và cơ quan liên quan triển khai hiệu quả các cam kết với UNESCO; tập trung đầu tư bài bản, có chọn lọc, đảm bảo đúng quy định, tiêu chí của UNESCO. Đồng thời đẩy mạnh công tác bảo tồn, tôn tạo, phát huy các giá trị đặc sắc của di sản.
Phát biểu kết luận hội nghị, đồng chí Hoàng Đạo Cương, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đề nghị tỉnh Quảng Ninh phối hợp chặt chẽ với TP Hải Phòng và tỉnh Bắc Ninh, các cơ quan liên quan tiếp tục tập trung triển khai nghiêm túc các khuyến nghị của UNESCO và ICOMOS; khẩn trương hoàn thiện Kế hoạch quản lý di sản thế giới; xây dựng cơ chế phối hợp liên tỉnh hiệu quả, thực chất; tăng cường nghiên cứu chuyên sâu các giá trị nổi bật toàn cầu của di sản, nhất là hệ thống di sản văn hóa phi vật thể gắn với Phật giáo Trúc Lâm và vai trò trung tâm của cộng đồng trong gìn giữ, thực hành di sản. Đặc biệt, cần quán triệt sâu sắc tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong thời kỳ mới.
Trong thời gian tới, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ tiếp tục đồng hành cùng các địa phương trong công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị Di sản thế giới Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc; tăng cường hướng dẫn chuyên môn, hoàn thiện cơ chế, chính sách; đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản văn hóa; gắn bảo tồn với phát triển du lịch văn hóa bền vững, góp phần phát triển kinh tế – xã hội, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân.
Nhân dịp này, Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen cho 1 tập thể, 3 cá nhân của tỉnh Quảng Ninh; Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh tặng Bằng khen cho 13 tập thể, 46 cá nhân đã có thành tích xuất sắc trong công tác xây dựng, bảo vệ hồ sơ khoa học Quần thể Di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc trình UNESCO công nhận là Di sản thế giới.
